Ozonski omotač, krhki štit od raznih gasova, štiti Zemlju od štetnog dela sunčevih zraka, pomažući tako u očuvanju života na planeti. Smanjivanje upotrebe supstanci koje oštećuju ozonski omotač nisu samo pomogli u zaštiti ozonskog omotača za ovu i buduće generacije, već su i značajno doprineli globalnom naporu za rešavanje klimatskih promena; štaviše, zaštićeno je ljudsko zdravlje i ekosistemi, ograničavajući štetno ultraljubičasto zračenje da dođe do Zemlje.

Fotografija: Pixabay

Ozon za život: 35 godina zaštite ozonskog omotača

Ove godine slavimo 35 godina Bečke konvencije i 35 godina globalne zaštite ozonskog omotača. Život na Zemlji ne bi bio moguć bez sunčeve svetlosti. Ali energije koja zrači sa sunca bilo bi previše da bi život na Zemlji napredovao, da nije ozonskog omotača. Ovaj stratosferski sloj štiti Zemlju od većine sunčevog štetnog ultraljubičastog zračenja. Sunčeva svetlost omogućava život, ali ozonski omotač čini život onakvim kakav poznajemo. Dakle, kada su naučnici koji su radili krajem sedamdesetih otkrili da čovečanstvo stvara rupu u ovom zaštitnom štitu, pokrenuli su alarm.

Ova rupa – uzrokovana gasovima koji oštećuju ozonski omotač (ODS) koji se koriste u aerosolima i hlađenju, poput frižidera i klima uređaja – pretila je da će povećati broj slučajeva raka kože i katarakte, te oštetiti biljke, useve i ekosisteme. Globalni odgovor je bio presudan. 1985. godine svetske vlade usvojile su Bečku konvenciju o zaštiti ozonskog omotača.

Prema Montrealskom protokolu Konvencije, vlade, naučnici i industrija su zajedno sarađivali na uklanjanju 99 odsto svih supstanci koje oštećuju ozonski omotač. Zahvaljujući Montrealskom protokolu, ozonski omotač zarasta i očekuje se da će se vratiti na vrednosti pre 1980. godine sredinom veka. Kao podrška Protokolu, amandman Kigali, koji je stupio na snagu 2019. godine, radiće na smanjenju hidrofluorougljikovodika (HFC), stakleničkih gasova sa ​​moćnim potencijalom za zagrevanje klime i štetnih po životnu sredinu.

Fotografija: Pixabay

Svetski dan ozona, održan 16. septembra, slavi ovo postignuće. To pokazuje da su kolektivne odluke i delovanje, vođeni naukom, jedini način za rešavanje velikih globalnih kriza. U ovoj godini pandemije COVID-19 koja je donela takve socijalne i ekonomske poteškoće, poruka o ozonskim ugovorima o zajedničkom radu u harmoniji i za zajedničko dobro važnija je nego ikad.

Slogan dana, „Ozon za život“, podseća nas da je ozon ne samo presudan za život na Zemlji, već da moramo nastaviti zaštititi ozonski omotač za buduće generacije.

Pozadina

Utvrđeno je da brojne hemikalije koje se često koriste izuzetno štete ozonskom omotaču. Halokarboni su hemikalije u kojima su jedan ili više atoma ugljenika povezani sa jednim ili više atoma halogena (fluor, hlor, brom ili jod). Halokarboni koji sadrže brom obično imaju mnogo veći potencijal za oštećenje ozonskog omotača (ODP) od onih koji sadrže hlor. Veštačke hemikalije koje su obezbedile većinu hlora i broma za ozonski omotač su metil bromid, metil hloroform, ugljen tetrahlorid i porodice hemikalija poznatih kao haloni, hlorofluoroogljikovodici (CFC) i hidrohlorofluoroogljovodonici (HCFC).

Bečka konvencija

Bečka konvencija o zaštiti ozonskog omotača: Naučna potvrda o oštećenju ozonskog omotača podstakla je međunarodnu zajednicu da uspostavi mehanizam za saradnju u preduzimanju mera za zaštitu ozonskog omotača. Ovo je formalizovano u Bečkoj konvenciji za zaštitu ozonskog omotača, koju je usvojilo i potpisalo 28 država, 22. marta 1985. U septembru 1987. to je dovelo do izrade Montrealskog protokola o supstancama koje oštećuju ozonski omotač.

Fotografija: Pixabay

Montrealski protokol

Glavni cilj Montrealskog protokola je zaštita ozonskog omotača, preduzimanjem mera za kontrolu ukupne globalne proizvodnje i potrošnje supstanci koje ga iscrpljuju, sa krajnjim ciljem njihovog uklanjanja na osnovu razvoja naučnih saznanja i tehnoloških informacija.

Strukturiran je oko nekoliko grupa supstanci koje oštećuju ozonski omotač. Grupe hemikalija su klasifikovane prema hemijskoj porodici i navedene su u aneksima teksta Montrealskog protokola. Protokol zahteva kontrolu gotovo 100 hemikalija, u nekoliko kategorija.

Za svaku grupu ili aneks hemikalija, Ugovor određuje vremenski raspored za postupno ukidanje proizvodnje i potrošnje tih supstanci, sa ciljem da ih na kraju potpuno eliminiše. Vremenski raspored utvrđen Protokolom odnosi se na potrošnju supstanci koje oštećuju ozonski omotač. Potrošnja se definiše kao proizvedene količine uvezene, umanjene za one količine izvezene u bilo kojoj datoj godini. Postoji i odbitak za verifikovano uništavanje. Procenat smanjenja odnosi se na naznačenu osnovnu godinu za supstancu. Protokol ne zabranjuje upotrebu postojećih ili recikliranih kontrolisanih supstanci nakon datuma postupnog ukidanja. Postoji nekoliko izuzetaka za osnovnu upotrebu gde nisu pronađene prihvatljive zamene, na primer u inhalatorima sa odmerenim dozama (MDI) koji se obično koriste za lečenje astme i drugih respiratornih problema ili halonskim sistemima za gašenje požara koji se koriste u podmornicama i avionima.

16. septembar – Međunarodni dan očuvanja ozonskog omotača

Generalna skupština Ujedinjenih nacija proglasila je 1994. godine 16. septembar Međunarodnim danom očuvanja ozonskog omotača, obeležavajući datum potpisivanja Montrealskog protokola o supstancama koje oštećuju ozonski omotač (rezolucija 49/114). Primena Montrealskog protokola dobro je napredovala u razvijenim zemljama i zemljama u razvoju. U većini slučajeva su se pridržavali svih rasporeda postupnog ukidanja, neki čak i pre planiranog.

16. septembra 2009. godine Bečka konvencija i Montrealski protokol postali su prvi ugovori u istoriji Ujedinjenih nacija koji su postigli univerzalnu ratifikaciju.

Ceo tekst je preuzet i preveden sa stranice Ujedinjenih Nacija (https://www.un.org/en/observances/ozone-day)

oglas
Odabrao sam da budem novinar za Zelene priče jer želim da širim svest o ekološkim problemima naše zemlje. Ja sam student na Fakultetu Tehničkih Nauka, smer Čiste Energetske Tehnologije.