U prvom članku „Fair Trade pokret – o čemu je reč?“ smo objasnili osnovne postulate funkcionisanja ovog pokreta za pravednost u internacionalnoj trgovini  i njegovog najznačajnijeg dela – „Fairtrade sistema“. Zatim u nastavku „Fairtrade i Agenda 2030“ smo predstavili direktnu vezu benefiti koje pruža Fairtrade sistem sa dostizanjem ciljeva održivog razvoja. Sada idemo korak dalje i posmatramo Fairtrade sistem iz ugla jugoistočnoevropske periferije, sa fokusom na našu zemlju.

„Fair Trade“ iz ugla jugoistočnoevropske periferije – Studija slučaja Srbije


Ovaj pristup detaljno sam obradio kroz master rad u sklopu master studija „Global Studies“ na Karl-Franc univerzitetu u Gracu sa ciljem da se prevazidje podela na “Globalni sever” I “Globalni jug” u “Fairtrade sistemu”. U tom smislu želim prikazati potencijale sa obe strane kako bi pravedni “Fairtade” postao jedan zaista globalni sistem.

Kao konačni cilj svog rada izdvajam sprečavanje „dvostruke“ marginalizacije malih proizvodjača ovih zemalja, medju njima i Republike Srbije u današnjem vremenu velikih korporacija i monopola.

Photo by icon0.com from Pexels

Gde počinje “bogati sever“ a gde “siromašni jug“?

Osnovni postulat pravednog “Fairtrade sistema“ je da su sve zemlje u razvoju dobrodošle u sistem kao zemlje proizvodjači sirovina koje mogu da proizvode po učinkovitim Fairtrade standardima.

Zemljama u razvoju jugoistočnoevropske periferije, ipak je u ovom trenutku omogućeno samo da se sa „Fairtrade proizvodima“ trguje kao i da se nesmetano vrši njihova potrošnja, ali je primarna proizvodnja po Fairtrade standardima za njihove male proizvodjače trenutno onemogućena.

Razlog za to je mišljenje da mali proizvodjači iz jugoistočnoevropske periferije dolaze sa “bogatog severa” te da su zbog toga “dovoljno” razvijeni i da njima nije potrebna pomoć za razliku od proizvodjača sa globalnog juga.

Brantova linija; Izvor: Denzil2016

Ovaj pristup oslanja se na Brantovu liniju koju želim u potpunosti da odbacim sa tezom da i na „severu“ postoji „jug“ i obratno i da se svet u medjuvremenu znatno izmenio. Po mom mišljenju, nemogućnost proizvodnje po Fairtrade standardima je veliki hendikep kako za zemlje jugoistočnoevropske periferije, njihove male proizvodjače tako i za sam “Fairtrade sistem“.

Zemlje u razvoju


Prvo je potrebno definisati pojam zemlje u razvoju. Kao indikator koji odredjuje koja zemlja pripada grupi zemalja u razvoju uzima se Atlas-metoda koju deklariše Svetska banka. Prema Atlas-metodi Svetske banke zemlje su sortirane prema Bruto nacionalnom dohotku (BND, engleski Gross national income, GNI) po glavi stanovnika u jednoj godini. 

Na osnovu Atlas-metode Svetske banke razlikuju se sledeće grupe zemalja po stepenu razvoja. Zemlje sa niskim, srednjim  i visokim dohotkom, pri čemu se ekonomije sa srednjim dohotkom dele u dve podgrupe: sa srednje-višim i srednje-nižim dohotkom.

  • U zemlje sa niskim dodotkom se definišu zemlje koje imaju Bruto nacionalni dohodak (BND) manji od 995 $ po glavi stanovnika.
  • Nacionalne ekonomije sa dohotkom izmedju 996 $ i 3895 $ definišu se kao zemlje sa srednje-nižim dohotkom.
  • U grupu zemalja sa srednje-višim dohotkom spadaju ekonomije sa dohotkom izmedju 3896 $ i 12.055 $ po glavi stanovnika.

Ove tri podgrupe (zemlje sa niskim, srednje-nižim i zemlje sa srednje-višim dohotkom) nacionalnih ekonomija spadaju u grupu zemalja u razvoju i prema Fairtrade standardima njihovi mali proizvodači i radnici bi mogli nesmetano da obavljaju Fairtrade primarnu proizvodnju, trgovinu i potrošnju.

Photo by Your Photo Trips from Pexels

Razvijene industrijske zemlje i njihova uloga u Fairtrade sistemu 


Na drugoj strani u Fairtrade sistemu se nalaze nacionalne ekonomije sa visokom dohotkom po glavi stanovnika (12.056 $ i više) i one čine grupu najrazvijenih industrijskih zemalja.

Prema Fairtrade standardima u njima je predvidjena sekundarna proizvodnja, trgovina i potrošnja Fairtrade proizvoda.

U zemljama u razvoju predvidjena je primarna Fairtrade proizvodnja sirovina po Fairtrade standardima i na taj način njihovi mali proizvodjači imaju višestruke koristi od učešća u Fairtrade sistemu.

To funkcioniše tako što kompanije iz industrijskih zemalja moraju biti licencirane od strane „Fairtrade International“ kako bi u sekundarnoj proizvodnji izradjivale „Fairtrade proizvode“ od “Fairtade sirovina” koje dolaze iz zemalja u razvoju. Npr. “Fairtrade sok” od „Fairtrade pomorandzi“ ili „Fairtrade čokolada“ od sertifikovanog „Fairtrade kakaoa“.

U Lidlovim prodavnicama npr. se mogu naći takvi proizvodi. Za informacije gde se još kod nas mogu naći „Fairtrade proizvodi“ predlažem posetu FB grupi FairTrade Serbia. Plaćanjem pravedne cene sa naše strane (kupovinom Fairtrade proizvoda) malim proizvođačima se osigurava isplativost i konkurentnost na tržištu, a deo zarade ulaže se u potrebe i prioritete lokalne zajednice, kao što su izgradnja i obnova škola, izgradnja cesta, investicije u opremu za proizvodnju…

Fairtrade čaj – kakvu razliku pravi Fairtrade premija

Fairtrade Srbija


Finalni „Fairtradeproizvodi“ iz industrijskih zemalja su izradjeni od „Fairtrade sirovina“ iz zemalja u razvoju čime se obezbedjuju sigurne i fer cene njihovim malim proizvodjačima koji su udruženi u zadruge. Potrebno je i naša zemlja da udje u prag primarne proizvodnje po Fairtrade standardima zajedno sa ostalim zemljama u razvoju jugoistočnoevropske periferije. Na ovaj način profitiraju mali proizvodjači sirovina od učešća u Fairtrade sistemu i dobijaju novu šansu za opstanak na tržištu kroz višestruke prednosti kao što su zagarantovana minimalna cena i dodatne premije.

Zašto jednog dana ne bi mogao biti napravljen “Fairtrade sok” sa sertifikovanim “Fairtrade malinama” iz Srbije? Fer je fer, svugde i za svaki proizvod! 

Photo by Lisa Fotios from Pexels
oglas

NAPIŠI ODGOVOR

Molimo vas da upišete komentar!
Molimo Vas da upišete ime